LAPORAN KEBEBASAN BERAGAMA MALAYSIA 2017

Malaysia

PDF (81 KB)
Permalink: http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/religiousfreedom/index.htm?year=2017&dlid=280836

Ringkasan Eksekutif

Perlembagaan menyatakan bahawa Islam adalah “agama Persekutuan; tetapi agama-agama lain boleh diamalkan dengan aman dan damai.” Kerajaan Persekutuan dan kerajaan negeri mempunyai kuasa untuk melaksanakan dasar doktrin untuk umat Islam dan menggalakkan Islam Sunni di atas semua kumpulan agama lain. Ajaran Islam yang lain adalah haram dan dikenakan tindakan oleh pihak berkuasa agama. Kerajaan mengekalkan sistem undang-undang yang selari, dengan perkara-perkara sivil tertentu untuk umat Islam diliputi oleh undang-undang syariah. Hubungan antara undang-undang syariah dan undang-undang sivil tetap tidak dapat diselesaikan dalam sistem perundangan. Pada bulan Ogos parti perikatan yang memerintah kerajaan membenarkan satu rang undang-undang yang digubal oleh parti pembangkang, Parti Islam Se-Malaysia (PAS), diperkenalkan di parlimen yang akan meningkatkan had semasa ke atas kuasa hukuman mahkamah syariah, walaupun ahli parlimen tidak mengundi untuk rang undang-undang itu. Undang-undang hasutan menjadikan ucapan yang “menggalakkan niat jahat, permusuhan, atau kebencian atas alasan agama” sebagai jenayah. Walaupun terdapat rakaman televisyen litar tertutup tentang penculikan seorang pastor Kristian dan testimoni saksi, polis dilaporkan membuat kemajuan sedikit dalam menyiasat kejadian itu. Pihak berkuasa mengumumkan bahawa mereka akan menyiasat laporan bahawa pastor terlibat dalam kegiatan memurtadkan orang Islam. Kerajaan menahan ratusan orang yang mengamalkan bentuk-bentuk Islam selain Sunni, termasuk orang Syiah yang menyambut Asyura, dan individu-individu yang dikatakan oleh pihak berkuasa menghina agama atau menghasut “ketidakharmonian agama.” Kerajaan terus menghalang orang Islam daripada memeluk agama lain dan mengenakan denda, penahanan, dan sebatan ke atas mereka yang diklasifikasikan di bawah undang-undang sebagai orang Islam yang melanggar peraturan syariah. Orang bukan Islam terus menghadapi kesukaran undang-undang dalam menggunakan perkataan “Allah” untuk merujuk Tuhan. Kerajaan membatalkan perhimpunan doa Kristian yang akan diadakan di Negeri Melaka, dengan mengatakan ia akan mengganggu perasaan orang Islam pada bulan Ramadan. Persatuan pengguna Islam yang disokong kerajaan membayangkan bahawa ia boleh mengambil langkah ganas terhadap komuniti Islam Ahmadiyah (Qadiani); polis campur tangan untuk menghalang persatuan itu daripada membantah di luar pusat komuniti Ahmadiyah. Kumpulan agama bukan Sunni terus melaporkan kesukaran mendaftarkan organisasi mereka sebagai organisasi kebajikan bukan keuntungan atau membina rumah ibadat; pemeluk baharu agama mengalami kesukaran mengubah agama mereka pada kad pengenalan nasional mereka.

Pertubuhan hak asasi manusia dan pemimpin agama menyatakan sekali lagi bahawa masyarakat terus menjadi semakin tidak toleran terhadap kepelbagaian agama. Mereka terus mengutuk beberapa pengumuman terbuka mengenai peristiwa dan kegiatan masyarakat yang mereka katakan “tidak Islamik” serta kenyataan lain yang menyasarkan kumpulan Islam dan bukan Islam. Memetik 400 kes orang Islam yang merayu kepada mahkamah syariah untuk memeluk agama lain, seorang ketua pegawai eksekutif kumpulan hak asasi manusia kerajaan menyeru pengharaman pergerakan evangelisme Kristian, satu langkah yang dia katakan perlu demi “keselamatan negara.” Wanita Islam yang tidak berpakaian sopan seperti yang dianggap oleh orang ramai masih melaporkan insiden dimalukan secara terbuka.

Pegawai Kedutaan A.S. kerap berbincang dengan pegawai dan pemimpin kerajaan antaranya Kementerian Dalam Negeri, Kementerian Luar Negeri, dan Jabatan Perdana Menteri, mengenai isu-isu termasuk jaminan perlembagaan tentang kebebasan beragama, perundangan yang dicadangkan yang mempengaruhi kumpulan-kumpulan agama, dan peningkatan sikap tidak toleran terhadap agama-agama lain. Wakil-wakil Kedutaan juga bertemu dengan kumpulan-kumpulan agama, termasuk yang tidak diiktiraf secara rasmi oleh kerajaan. Kedutaan meneruskan penglibatan dengan organisasi kerajaan dan keagamaan termasuk dengan program ceramah dan pertukaran pelawat untuk menggalakkan toleransi dan kebebasan beragama. Duta Besar itu mengetuai “Harmony Walk” dengan para pemimpin agama di Kuala Lumpur untuk menggalakkan toleransi agama; kedutaan menyebarkan foto dan video acara itu untuk menekankan kepentingan dialog dan penerimaan antara agama.

 

Bahagian I. Demografi Agama

Kerajaan A.S. menganggarkan jumlah penduduk sebanyak 31.4 juta (anggaran Julai 2017). Angka banci dari bancian terkini pada 2010 menunjukkan bahawa 61.3 peratus penduduk mengamalkan Islam; 19.8 peratus, Buddha; 9.2 peratus, Kristian; 6.3 peratus, Hindu; dan 1.3 peratus, Konfusian, Taois, atau falsafah dan agama Cina tradisional yang lain. Kumpulan agama lain termasuk animis, Sikh, dan Bahai. Orang Melayu, yang ditakrifkan dalam Perlembagaan Persekutuan sebagai orang Islam sejak lahir, berjumlah kira-kira 55 peratus daripada penduduk. Kawasan luar bandar – terutamanya di pantai timur semenanjung Malaysia – kebanyakannya terdiri daripada orang Islam, manakala negeri-negeri Sabah dan Sarawak mempunyai bilangan orang bukan Islam yang agak tinggi. Laporan menunjukkan bahawa semakin banyak orang yang memeluk agama Kristian adalah kelas pertengahan etnik Cina yang pada asalnya beragama Buddha atau Konfusian.

 

Bahagian II. Status Penghormatan Kerajaan terhadap Kebebasan Beragama
Kerangka Perundangan

Perlembagaan persekutuan menyatakan bahawa “setiap orang berhak menganuti dan mengamalkan agamanya” tetapi kerajaan persekutuan dan negeri mempunyai kuasa untuk mengawal atau menyekat penyebaran agama lain kepada orang Islam. Perlembagaan menjadikan Islam sebagai “agama Persekutuan” dan memberikan kuasa kepada parlimen untuk membuat peruntukan yang mengawal hal ehwal agama Islam. Kerajaan persekutuan dan negeri mempunyai kuasa untuk “mengawal atau menyekat penyebaran mana-mana doktrin atau kepercayaan agama dalam kalangan orang yang menganut agama Islam.” Perlembagaan mengiktiraf penguasa tradisional, yang juga dikenali sebagai Sultan, sebagai “Ketua Agama Islam” di dalam negeri masing-masing. Sembilan daripada 13 negeri mempunyai Sultan dan mereka merupakan pihak berkuasa tertinggi Islam; di empat buah negeri yang selebihnya dan di Wilayah Persekutuan, pihak berkuasa tertinggi agama Islam ialah Agong. Sultan menyelia mahkamah syariah dan melantik hakim berdasarkan syor jabatan dan majlis keagamaan negeri masing-masing yang menguruskan perjalanan mahkamah. Di negeri yang tidak mempunyai Sultan dan di Wilayah-wilayah Persekutuan, Agong bertanggungjawab untuk proses ini. Undang-undang membenarkan rakyat dan organisasi untuk menyaman kerajaan atas pencabulan perlembagaan dalam kebebasan beragama. Perlembagaan Persekutuan diberi keutamaan mengatasi undang-undang negeri, kecuali dalam perkara berkaitan undang-undang Islam. Fatwa 1996, yang disokong oleh undang-undang negeri, mewajibkan negara untuk mengikuti mazhab Sunni dan melarang umat Islam daripada memiliki, menerbitkan, atau menyebarkan bahan yang bertentangan dengan ajaran Sunni.

Umat Islam yang ingin memeluk agama lain harus terlebih dahulu mendapat kelulusan daripada mahkamah syariah untuk mengisytiharkan diri mereka sebagai “murtad.” Mahkamah syariah jarang membenarkan permintaan seperti itu dan boleh mengenakan hukuman terhadap orang murtad, termasuk memaksa menjalani “pemulihan.” Di negeri-negeri Perak, Melaka, Sabah dan Pahang, murtad adalah kesalahan jenayah yang boleh dihukum oleh hukuman denda atau penjara. Di Pahang, hukuman boleh dikenakan sehingga enam kali sebatan. Hukuman maksimum untuk murtad di negeri Kelantan dan Terengganu ialah hukuman mati. Undang-undang ini tidak pernah dikuatkuasakan dan status undang-undang ini masih belum dicabar. Di peringkat kebangsaan, mahkamah sivil biasanya menyerahkan kuasa kepada mahkamah syariah dalam kes berkaitan keluar daripada agama Islam, dan mahkamah syariah kekal tidak membenarkan penukaran agama untuk mereka yang dilahirkan Islam dan enggan membenarkan penukaran agama untuk mereka yang sebelum ini telah memeluk agama Islam. Di sesetengah negeri, undang-undang syariah membenarkan salah seorang ibu atau bapa untuk menukar agama anak-anak kepada Islam tanpa persetujuan pasangannya.

Terdapat undang-undang yang menyekat dan menghukum ucapan yang dilihat sebagai mengkritik Islam Sunni.

Undang-undang hasutan, antara beberapa akta lain, mentadbir dan menghukum ucapan yang dianggap bersifat menyinggung kumpulan etnik, yang merangkumi ucapan menghina Islam. Sabitan boleh menyebabkan hukuman penjara tiga hingga tujuh tahun, atau sehingga 20 tahun jika terdapat bahaya fizikal atau kerosakan kepada harta benda. Undang-undang ini juga menghalang ucapan yang “menggalakkan niat jahat, permusuhan, atau kebencian atas alasan agama.”

Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) dan pihak berkuasa Islam negeri menyediakan khutbah Jumaat untuk jemaah serta mengawasi dan meluluskan pelantikan imam di masjid. JAKIM dan pegawai Islam negeri mesti secara rasmi meluluskan semua pengajar Islam sebelum mereka dibenarkan untuk mengajar atau memberi ceramah tentang Islam untuk orang ramai.

Tidak ada keperluan undang-undang bagi kumpulan agama lain untuk mendaftar, tetapi untuk menjadi organisasi amal bukan keuntungan yang diluluskan, semua kumpulan mesti mendaftar dengan Pendaftar Pertubuhan (RoS) kerajaan dengan mengemukakan dokumen yang menunjukkan barisan pemimpin, tujuan, dan peraturan organisasi, dan membayar sedikit fi. Sebaik sahaja didaftarkan, organisasi ini kekal berdaftar selagi mereka menyerahkan laporan tahunan kepada RoS seperti yang dikehendaki undang-undang.

Undang-undang cukai membenarkan pengecualian cukai bagi kumpulan agama yang didaftarkan untuk sumbangan yang diterima dan potongan cukai bagi penderma individu. Penderma yang memberi zakat kepada organisasi agama Islam menerima rebat cukai. Penderma kepada badan amal yang diluluskan kerajaan (termasuk beberapa kumpulan agama bukan Islam) boleh menerima potongan cukai ke atas sumbangan, tetapi bukan rebat cukai.

Undang-undang melarang penyebaran agama lain kepada penganut Islam oleh orang bukan Islam, dengan hukuman yang berbeza-beza antara negeri-negeri, termasuk penjara dan sebatan. Undang-undang membenarkan dan menyokong orang Islam menyebarkan agama Islam kepada penganut agama lain. Undang-undang tidak menyekat hak orang bukan Islam untuk menukar kepercayaan agama dan fahaman mereka. Seorang bukan Islam yang ingin berkahwin dengan seorang Islam mesti memeluk agama Islam agar perkahwinan itu diiktiraf secara rasmi. Seorang minor (individu di bawah umur 18 tahun, menurut undang-undang persekutuan) biasanya tidak boleh memeluk agama lain tanpa izin daripada penjaga mereka. Walau bagaimanapun, beberapa undang-undang negeri membenarkan mereka yang berumur lebih 15 tahun untuk memeluk agama Islam tanpa keizinan ibu bapa.

Semua rumah ibadat Islam – termasuk masjid dan surau – terletak di bawah kuasa JAKIM dan jabatan-jabatan agama Islam negeri yang berkaitan; pembinaan mana-mana masjid dan surau mesti mendapat kelulusan pegawai di jabatan agama.

Pelajaran agama Islam diwajibkan untuk anak-anak orang Islam di sekolah-sekolah kerajaan. Pelajar bukan Islam dikehendaki mengambil subjek pelajaran moral dan etika yang bukan bersifat keagamaan. Sekolah swasta boleh menawarkan kurikulum keagamaan bukan Islam sebagai pilihan untuk pelajar bukan Islam.

Mahkamah syariah mempunyai bidang kuasa ke atas umat Islam dalam hal ehwal undang-undang keluarga dan pengamalan agama. Pindaan perlembagaan memperuntukkan bahawa mahkamah sivil tidak mempunyai bidang kuasa berkenaan dengan apa-apa perkara di dalam bidang kuasa mahkamah syariah. Orang bukan Islam tidak mempunyai kedudukan dalam prosiding mahkamah syariah, yang membawa kepada beberapa kes yang mempunyai kesan terhadap orang bukan Islam dan mereka tidak mempunyai keupayaan untuk membela kedudukan mereka atau merayu keputusan mahkamah. Kes-kes mereka selalunya melibatkan keputusan yang mempunyai kesan terhadap penjagaan anak, perceraian, harta warisan, pengebumian, dan penukaran agama dalam keluarga yang berlainan agama. Hubungan antara undang-undang syariah dan undang-undang sivil sebahagian besarnya terus tidak dapat diselesaikan dalam sistem perundangan. Dua buah negeri iaitu Kelantan dan Terengganu, secara simbolik telah menggubal undang-undang hudud untuk umat Islam, walaupun kerajaan persekutuan tidak pernah membenarkan undang-undang itu dilaksanakan. Negeri-negeri ini tidak boleh melaksanakan undang-undang hudud tanpa pindaan terhadap undang-undang persekutuan dan persetujuan Sultan.

Umur perkahwinan yang sah adalah 16 tahun untuk perempuan Islam dan 18 tahun untuk lelaki Islam. Namun mereka boleh berkahwin sebelum mencapai umur itu dengan izin ibu bapa mereka dan mahkamah syariah. Orang bukan Islam mesti berumur 18 tahun untuk berkahwin.

Kad pengenalan kebangsaan menyatakan pertalian agama dan digunakan oleh kerajaan untuk menentukan rakyat yang tertakluk pada undang-undang syariah. Kad pengenalan ini mengenal pasti orang Islam dengan cara bercetak pada muka kad. Untuk penganut agama lain yang diiktiraf, pertalian agama tidak dicetak, tetapi disulitkan dalam cip pintar dalam kad pengenalan.  Orang Islam yang sudah berkahwin mesti membawa kad pengenalan dengan gambar diri dan pasangan mereka sebagai bukti perkahwinan.

Negara ini bukan pihak kepada Perjanjian Antarabangsa mengenai Hak Sivil dan Politik.

 

Amalan Kerajaan

Perenggan Ringkasan: Polis membuat sedikit kemajuan dalam menyiasat penculikan pastor Kristian oleh individu-individu bersenjata yang dirakam dalam televisyen litar tertutup. Kerajaan terus melarang apa-apa amalan bukan Sunni Islam, dengan menangkap sekurang-kurangnya 25 pengikut Syiah dan menahan yang lain kerana meraikan Hari Asyura. Kerajaan menghalang orang Islam daripada memeluk agama lain dan mengenakan denda, penahanan, dan sebatan ke atas mereka yang diklasifikasikan di bawah undang-undang sebagai orang Islam yang melanggar peraturan syariah. Pada bulan Ogos, parti perikatan kerajaan yang memerintah membenarkan satu rang undang-undang dibawa ke parlimen yang secara ketara meningkatkan had semasa kuasa hukuman mahkamah syariah. Namun ahli-ahli parlimen tidak mengundi untuk rang undang-undang itu. Ia juga mengehadkan penyebaran agama oleh kumpulan agama bukan Islam dan mengawal ketat pengedaran teks keagamaan. Sekatan dikekalkan ke atas penggunaan perkataan “Allah” oleh orang bukan Islam. Kerajaan membatalkan satu perhimpunan doa Kristian yang akan diadakan di Negeri Melaka, dengan mengatakan ia akan mengganggu perasaan orang Islam pada bulan Ramadan. Polis campur tangan untuk menghalang persatuan pengguna Islam yang disokong kerajaan daripada melakukan protes di luar pusat komuniti Islam Ahmadiyah. Persatuan pengguna Islam ini membayangkan yang ia boleh mengambil tindakan ganas terhadap pengikut ajaran Islam Ahmadiyah. Kerajaan mendakwa beberapa individu yang dianggap telah “menghina Islam.” Disebabkan Islam, identiti orang Melayu, dan parti politik Pertubuhan Kebangsaan Melayu Bersatu (UMNO) adalah berkait rapat, sukar untuk mengkategorikan banyak insiden semata-mata berdasarkan identiti agama.

Pada bulan Februari, sekumpulan individu bersenjata menculik Raymond Koh, seorang pastor Kristian, dari kenderaannya di lebuh raya Kuala Lumpur di pinggir bandar. Walaupun terdapat rakaman televisyen litar tertutup tentang penculikan dan testimoni saksi, polis membuat sedikit kemajuan dalam menyiasat insiden itu, yang menyebabkan spekulasi meluas orang ramai bahawa pegawai kerajaan terlibat dalam usaha untuk menakut-nakutkan masyarakat Kristian. Tuduhan ini dinafikan polis. Ketua Polis Negara kemudian mengumumkan bahawa polis akan menyiasat laporan bahawa Koh terlibat dalam kegiatan memurtadkan umat Islam, sambil menambah: “Tidak adil jika kita hanya menyiasat kehilangan Raymond.” Polis dilaporkan membuat sedikit kemajuan dalam menyiasat kehilangan berasingan seorang lagi pastor Kristian, Joshua Hilmy dan isterinya Ruth pada 2016, selain daripada Amir Che Mat, seorang aktivis Islam yang didakwa berkaitan dengan ajaran Syiah. Pada bulan Mei, Pejabat Serantau Pesuruhjaya Tinggi PBB untuk Hak Asasi Manusia di Asia Tenggara berkata dalam satu kenyataan: “Kehilangan paksa jarang berlaku di Malaysia dan ia sangat membimbangkan apabila sedikit kemajuan telah dibuat dalam kes ini.” Pada bulan Oktober, Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia memulakan siasatan awam mengenai kehilangan itu; siasatan awam masih dijalankan pada akhir tahun.

Kerajaan terus mengawasi pengikut ajaran Islam Syiah dan mengambil tindakan terhadap mereka yang terlibat dalam mengamalkan ritual keagamaan mereka, yang terus dianggap oleh kerajaan sebagai aktiviti “sesat.” Pada bulan September, Jabatan Agama Islam Selangor (JAIS) menahan sementara 200 orang warga Syiah Iraq yang mengambil bahagian dalam acara memperingati Hari Asyura. Secara berasingan, pihak-pihak berkuasa agama menahan 21 orang penganut Syiah di Negeri Johor dan empat orang Syiah di Negeri Kedah kerana menyambut Asyura. Seramai 200 orang rakyat Syiah Iraq ini dibebaskan dengan cepat, yang dilaporkan selepas mendapat tekanan daripada pihak berkuasa Iraq. Di bawah undang-undang syariah, yang berbeza mengikut negeri, individu yang disabitkan dengan kegiatan agama “sesat” berhadapan dengan hukuman penjara tiga tahun atau denda RM5,000 kerana “menghina Islam.”

Pada bulan September, pihak berkuasa imigresen menahan Mustafa Akyol, seorang wartawan Turki dan felo pelawat di sebuah universiti A.S., ketika dia cuba menaiki pesawat untuk berlepas dari negara ini. Akyol dan Ahmad Farouk Musa dari Islamic Renaissance Front sebelum ini dipanggil oleh Jabatan Agama Islam Wilayah Persekutuan berhubung dengan ucapan yang disampaikan oleh Akyol di sebuah kelab persendirian tentang murtad dalam Islam. Islamic Renaissance Front juga membatalkan ucapan Akyol yang dijadualkan pada masa lain selepas itu di Kuala Lumpur atas nasihat Jabatan Kemajuan Islam. Pihak berkuasa berkata Akyol melanggar undang-undang yang melarang individu daripada mengajar “apa-apa perkara yang berkaitan dengan agama Islam” tanpa kebenaran. Kerajaan juga mengharamkan buku Akyol bertajuk Islam Without Extremes: A Muslim Case for Liberty dan terjemahannya dalam Bahasa Melayu, dengan memberi alasan ia “menggugat ketenteraman awam” dan mungkin “meresahkan orang ramai.” Pada bulan November, satu lagi kelab swasta terkemuka di Kuala Lumpur mengumumkan bahawa mereka telah membatalkan syarahan oleh tokoh pelawat akademik A.S. itu dan menolak sebarang permintaan masa depan untuk menjadi tuan rumah acara berkaitan agama dengan alasan untuk mengelakkan melanggar sekatan kerajaan tentang forum agama.

JAKIM terus melaksanakan garis panduan persekutuan yang ditetapkan mengenai apa yang dimaksudkan dengan tingkah laku atau kepercayaan Islam yang sesat. Menurut kerajaan, pihak berkuasa mengenal pasti 17 “ajaran sesat” di negara ini sepanjang tahun laporan dan menahan sejumlah 246 individu kerana terlibat dalam mengamalkan kepercayaan tersebut. Terdapat 56 kumpulan yang JAKIM anggap “sesat.” Pihak berkuasa agama negeri umumnya mengikut garis panduan ini. Mereka yang berbeza daripada tafsiran rasmi Islam terus menghadapi tindakan kerajaan yang teruk, termasuk menjalani “pemulihan” wajib di pusat-pusat yang mengajar dan menguatkuasakan amalan Islam yang diluluskan kerajaan. Kerajaan mengharamkan mereka daripada meninggalkan pusat tersebut sehingga program pemulihan mereka selesai, yang panjang tempohnya berbeza-beza, tetapi selalunya berlangsung sekitar enam bulan. Program-program kaunseling ini terus dirancang untuk memastikan tahanan menerima pakai tafsiran rasmi kerajaan tentang Islam.

Pada bulan Mac, mahkamah rayuan sivil memutuskan dalam kes sebuah badan bukan kerajaan (NGO), Sisters in Islam (SIS), yang menentang pihak berkuasa Majlis Negeri Selangor (MAIS) bahawa kes itu perlu didengar semula oleh mahkamah rendah, tetapi dengan hakim yang berbeza. Pada bulan Julai, Mahkamah Persekutuan membenarkan rayuan MAIS mengenai keputusan pada bulan Mac. Kes itu masih berterusan pada akhir tahun. Kes itu berpunca daripada fatwa 2014 yang mempunyai kuasa undang-undang agama negeri dengan melabelkan NGO itu sebagai sebuah “organisasi agama sesat yang berpegang kepada fahaman liberalisme dan pluralisme.” Pada 2016, sebuah mahkamah sivil yang lebih rendah memutuskan bahawa hanya mahkamah syariah mempunyai kuasa untuk memutuskan kesahihan fatwa tersebut.

Pegawai penguatkuasaan agama Islam negeri terus mempunyai kuasa untuk mengiringi polis melakukan serbuan ke atas premis swasta dan tempat kediaman serta perniagaan awam, dan untuk menguatkuasakan undang-undang syariah, termasuk terhadap pelanggaran seperti berpakaian tidak senonoh, mengedar penerbitan yang dilarang, meminum alkohol, atau berkhalwat. Pada bulan Januari, Jabatan Agama Islam Wilayah Persekutuan (JAWI) telah menahan pasangan yang sudah berkahwin kerana berdua-duaan walaupun terdapat bukti perkahwinan mereka. Pasangan itu kemudiannya menyaman JAWI, dengan menuduh badan itu menahan mereka dengan kasar dan menyebabkan kecederaan. Kes ini masih belum selesai pada akhir tahun ini. Pada bulan September, pihak berkuasa agama negeri mewajibkan seorang lelaki Islam untuk menghadiri sesi “kaunseling” selepas dia ditahan kerana memakai seluar pendek di tempat awam. Menurut sesetengah undang-undang negeri, orang Islam boleh dikenakan denda sebanyak RM 1,000 jika mereka tidak menghadiri “kaunseling” selepas didapati bersalah memakai apa yang dianggap oleh pihak berkuasa sebagai pakaian yang tidak sopan.

Aktivis persatuan sivil mengatakan bahawa kerajaan secara terpilih menghukum ucapan yang didakwa merendahkan Islam sementara tidak mengendahkan kritikan terhadap agama lain. Pada bulan November kerajaan menyatakan ateisme adalah bertentangan dengan perlembagaan dan mengancam untuk menggunakan undang-undang hasutan terhadap sesiapa yang menyebarkan ajarannya. Kerajaan tidak mengambil tindakan terhadap mereka yang mengeluarkan ancaman ganas terhadap orang yang tidak mempercayai agama.

Pada bulan Oktober, Zamihan Mat Zin, seorang pendakwah dan bekas pegawai JAKIM, mengkritik amalan kebersihan orang Cina Malaysia dalam ucapan yang mempertahankan sebuah kedai dobi kontroversi untuk orang Islam sahaja. Polis menahannya di bawah undang-undang hasutan kerana mengkritik Sultan Johor, yang telah memerintahkan kedai dobi itu untuk menarik balik dasarnya. Pendakwah itu tidak didakwa menjelang akhir tahun.

Pegawai-pegawai di peringkat persekutuan dan negeri mengawasi kegiatan agama Islam, mengedarkan semua teks khutbah kepada masjid untuk diikuti, menggunakan masjid untuk menyampaikan mesej-mesej politik, dan mengehadkan luahan awam terhadap agama yang dianggap bertentangan dengan Islam Sunni.

Kerajaan mengekalkan sekatan ke atas perhimpunan agama dan peruntukan yang menafikan sesetengah kumpulan keagamaan kemampuan untuk mendaftar sebagai organisasi amal. Banyak gereja dan NGO terus mendapati pendaftaran sukar dibuat, dengan RoS menafikan atau menangguhkan banyak permohonan tanpa penjelasan atau memberi alasan yang sangat teknikal. Wakil-wakil dari kumpulan agama terus mengatakan pendaftar tidak mempunyai dasar yang konsisten atau kriteria telus untuk menentukan sama ada mahu atau tidak mendaftarkan kumpulan agama. Dalam kes-kes apabila kerajaan enggan mendaftarkan kumpulan agama, kumpulan itu boleh meneruskan pendaftaran sebagai sebuah syarikat. Kumpulan-kumpulan agama melaporkan bahawa proses pendaftaran sebagai sebuah syarikat pada umumnya agak cepat dan menyediakan asas yang sah untuk menjalankan perniagaan, tidak membatasi aktiviti keagamaan kumpulan, dan membenarkan organisasi itu melakukan kegiatan tertentu seperti mempunyai akaun bank dan memiliki harta, tetapi tidak memberikan status pengecualian cukai terhadap organisasi atau pembiayaan kerajaan. Contoh-contoh kumpulan yang terus didaftarkan sebagai syarikat termasuk Jehovah’s Witnesses dan The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints (Mormons).

Pada bulan Jun, kerajaan membatalkan “Jerusalem Jubilee” iaitu sebuah perhimpunan doa Kristian yang akan diadakan di Negeri Melaka, dengan mengatakan ia akan mengganggu perasaan orang Islam pada bulan Ramadan. Sebagai tindak balas kepada acara Jerusalem Jubilee, seorang ahli parlimen PAS berkata umat Islam mesti “bangkit untuk mempertahankan masyarakat dan negara dari kekejaman evengelis Kristian.”

Kerajaan melancarkan siasatan ke atas satu perjumpaan ateis selepas gambar acara “Republik Ateis” di Kuala Lumpur tersebar di media sosial pada awal bulan Ogos. Seorang menteri kerajaan dipetik dalam media tempatan yang menyeru pihak berkuasa untuk “menjejaki dan mengenal pasti setiap seorang daripada mereka” yang merujuk kepada mereka yang muncul dalam gambar itu. Sebagai tindak balas kepada kejadian itu, Mufti Negeri Sembilan memberitahu media bahawa Islam menetapkan hukuman mati kepada umat Islam yang menjadi ateis. Namun beliau menambah bahawa mahkamah syariah Malaysia tidak dapat melaksanakan hukuman sedemikian.

Kerajaan persekutuan dan negeri terus melarang perhimpunan agama dan ibadat untuk kumpulan yang dianggap sebagai ajaran sesat seperti Syiah, Ahmadiyah, dan Al-Arqam. Meskipun pengikut Islam Ahmadiyah di negara ini pada umumnya dilaporkan boleh mengekalkan pusat ibadat, pihak berkuasa agama kerajaan tidak membenarkan mereka mengadakan solat Jumaat kerana ini hanya boleh dilakukan di masjid yang berdaftar secara rasmi. Pada bulan Oktober, Persatuan Pengguna Islam Malaysia (PPIM), sebuah persatuan yang disokong oleh kerajaan, mengadakan sidang akhbar yang mengecam komuniti Islam Ahmadiyah dan secara tersirat menyatakan mereka boleh mengambil tindakan ganas terhadap pengikut Ahmadiyah. Polis campur tangan untuk menghalang protes PPIM di luar pusat komuniti Islam Ahmadiyah di luar Kuala Lumpur. Namun PPIM tetap bersuara lantang menyeru untuk menutup organisasi itu dan masjidnya. Pihak berkuasa tempatan membenarkan papan iklan mengisytiharkan “Ahmadiyah bukan agama Islam” untuk ditempatkan di hadapan pusat komuniti kumpulan itu sejak beberapa tahun yang lalu.

Sekatan dikekalkan ke atas penggunaan perkataan “Allah” oleh orang bukan Islam. Satu rayuan oleh Sidang Injil Borneo, sebuah gereja evangelikal yang berpusat di Sabah dan Sarawak, untuk hak gereja dan jemaah berbahasa Melayu menggunakan perkataan “Allah” dalam Alkitab dan penerbitan agama lain masih berterusan. Seorang peguam di Jabatan Peguam Negara berkata pada bulan Jun, Kementerian Dalam Negeri akan memfailkan pendapat pakar dalam kes yang berasingan untuk menyokong kedudukan kerajaan bahawa perkataan “Allah” adalah secara eksklusif untuk kegunaan umat Islam.

Kerajaan terus mengharamkan buku-buku yang mempromosikan kepercayaan Syiah, mistisisme, dan kepercayaan lain yang kerajaan menetapkan “jelas menyimpang dari ajaran Islam yang sebenar.”

Kerajaan negeri mempunyai kuasa eksklusif ke atas peruntukan tanah, dan pembinaan untuk semua tempat ibadat, serta peruntukan tanah untuk semua tanah perkuburan. Kumpulan bukan Islam terus melaporkan kesukaran dalam mendapatkan kebenaran daripada pihak berkuasa tempatan untuk membina tempat ibadat baharu, yang menyebabkan banyak kumpulan menggunakan bangunan dalam zon kegunaan kediaman atau komersial untuk aktiviti keagamaan mereka. Para pemerhati mengatakan bahawa amalan ini keseluruhannya masih lagi diterima, tetapi menyebabkan kumpulan agama terdedah. Pada bulan April, kerajaan negeri Selangor menyatakan ia akan menggantung klausa dalam garis panduan negeri dan piawaian perancangan yang meletakkan sekatan terhadap tempat ibadat bukan Islam. Piawaian itu termasuk cadangan bahawa tempat ibadat bukan Islam tidak dibina dalam lingkungan 50 meter daripada rumah orang Islam, tempat ibadat yang baharu adalah lebih rendah daripada masjid terdekat dan tempat ibadat bukan Islam dalam masyarakat berbilang kaum memerlukan keizinan penduduk dalam radius 200 meter. Menurut pegawai kerajaan negeri, garis panduan itu telah digubal pada 2007, dihapuskan pada 2010, dan dikembalikan semula pada 2017. Pegawai yang sama berkata negeri Johor, Melaka, dan Negeri Sembilan mempunyai peruntukan serupa.

Pada bulan Mac kerajaan negeri Pulau Pinang mengumumkan bahawa 32 plot tanah kerajaan akan disediakan kepada kumpulan agama bukan Islam untuk membina gereja dan kuil. Kerajaan berkata tanah itu disediakan selepas kumpulan-kumpulan agama yang mengadu tentang kekurangan tempat yang sesuai untuk membina rumah ibadat.

Sesetengah badan kerajaan, termasuk Jabatan Perpaduan dan Integrasi Nasional kerajaan persekutuan, ditugaskan untuk menggalakkan keharmonian agama dan melindungi hak-hak kumpulan agama minoriti. Namun banyak pertubuhan berasaskan agama terus menyatakan mereka percaya bahawa tiada organisasi pun yang mempunyai kekuatan dan pengaruh lebih daripada mereka yang mengawal hal ehwal Islam, dengan menyebut kehadiran dan bajet yang besar untuk JAKIM, berbanding pembiayaan yang lebih terbatas untuk Jabatan Perpaduan dan Integrasi Nasional. Dalam bajet 2018, Jabatan Perpaduan dan Integrasi Nasional diperuntukkan kira-kira RM275 juta, manakala RM1 bilion diperuntukkan untuk pembangunan Islam, termasuk RM811 juta untuk JAKIM.

Sepanjang tahun itu, JAKIM membiayai pelbagai pendidikan Islam dan projek berkaitan masjid. Tiada dana yang diperuntukkan khusus dalam belanjawan kerajaan untuk kumpulan agama bukan Islam, walaupun beberapa kumpulan agama dilaporkan terus menerima dana yang diberi sekali sekala untuk pembangunan kuil dan gereja dan kegiatan lain.

Di sekolah kerajaan pada peringkat sekolah rendah dan menengah, perhimpunan pelajar selalunya dimulai dengan pembacaan doa Islam oleh guru atau pemimpin sekolah. Terutamanya di semenanjung Malaysia, pemimpin masyarakat dan kumpulan kebebasan sivil mengatakan bahawa guru agama di sekolah kerajaan memberi tekanan ke atas gadis Islam untuk memakai tudung di sekolah. Sesetengah sekolah swasta mewajibkan gadis Islam untuk memakai tudung yang menutup muka mereka, kecuali mata mereka. Di sebuah sekolah kerajaan di Negeri Selangor, kerajaan melancarkan siasatan selepas gambar tersebar di media sosial tentang cawan minuman yang berasingan untuk orang Islam dan bukan Islam. Persekolahan di rumah masih dibolehkan, tetapi sesetengah keluarga melaporkan kesukaran mendapatkan kelulusan Kementerian Pendidikan.

Peguam, kumpulan kebebasan sivil, dan pemimpin agama bukan Islam mengatakan bahawa apabila bidang kuasa sivil dan syariah bertembung, mahkamah sivil terus mengalah terhadap mahkamah syariah, yang mewujudkan situasi orang bukan Islam terjejas oleh penghakiman mahkamah syariah. Media dan peguam terus melaporkan bahawa mahkamah syariah sering memutuskan kes-kes penjagaan anak apabila salah seorang ibu bapa memeluk agama Islam manakala yang seorang lagi tidak – dan lazimnya berpihak ibu atau bapa Muslim. Apabila menghadapi perintah yang berlawanan oleh mahkamah sivil dan syariah berhubung hak penjagaan, mereka menyatakan polis secara umumnya berpihak kepada keputusan mahkamah syariah.

Pada bulan Oktober, dalam satu kenyataan awam yang jarang berlaku, Majlis Raja-Raja Melayu menyatakan kebimbangan mengenai tindakan umat Islam yang mempunyai pandangan tentang amalan agama yang “bersifat keterlaluan, dibimbangi boleh menjejaskan keharmonian hubungan antara rakyat pelbagai agama dan kaum.” Kenyataan itu adalah sebagai tindak balas kepada laporan dobi khas untuk orang Islam di dua negeri. Pemilik untuk salah satu kedai dobi mengatakan bahawa dia melindungi orang Islam daripada “kekotoran” yang mungkin terdapat pada pakaian orang bukan Islam, seperti bulu anjing atau daging babi. Hujah ini disokong oleh mufti Johor secara terbuka.

Pada bulan April, Mufti Perlis menerbitkan sebuah puisi yang menurut sesetengah orang dianggap menyinggung penganut agama Hindu. Pihak berkuasa tidak mengambil sebarang tindakan terhadap beliau.

Keluarga untuk seorang lelaki Hindu di negeri Negeri Sembilan memulakan prosiding mahkamah pada September terhadap pegawai daripada jabatan hal ehwal Islam negeri selepas pihak berkuasa dilaporkan mengambil mayat lelaki itu, Mahat Sulaiman, dari sebuah hospital tempatan dan mengebumikannya di tanah perkuburan Islam yang bertentangan dengan hasrat si mati. Pihak berkuasa agama dilaporkan bertindak secara unilateral kerana nama lelaki itu nampak sebagai seorang Islam.

Prosiding mahkamah diteruskan dalam kes Prasana Diksa, yang diculik pada 2009 oleh bapanya selepas bapanya memeluk agama Islam dengan bertukar daripada Hindu, dan mahkamah persekutuan dijangka memberi keputusan berkenaan kes itu pada awal 2018. Kes ini membabitkan isu semakan mahkamah sivil terhadap keputusan mahkamah syariah serta sama ada persetujuan kedua-dua ibu bapa itu diperlukan untuk penukaran agama anak kecil. Pada 2010, sebuah mahkamah sivil menganugerahkan ibu Prasana, Indira Gandhi, hak penjagaan anak perempuannya. Bagaimanapun, polis tidak melaksanakan perintah mahkamah sivil untuk menangkap bapa Prasana kerana menghina mahkamah, dan polis juga tidak mengambil tindakan untuk mencari Prasana.

Selepas penentangan daripada beberapa pemimpin Islam, pada bulan Ogos kerajaan menarik balik rang undang-undang dari parlimen yang akan menghalang salah seorang daripada ibu atau bapa daripada menukar agama anaknya tanpa persetujuan seorang lagi. Seorang menteri kerajaan berkata rang undang-undang itu ditarik balik “untuk memelihara keharmonian antara kaum dan agama” dan meminta “tidak ada pihak yang mempolitikkan” keputusan itu.

Kerajaan terus tidak mengiktiraf perkahwinan antara orang Islam dan bukan Islam dan menganggap anak yang lahir daripada kesatuan itu anak haram. Pada bulan Julai, Mahkamah Rayuan memutuskan bahawa Bahagian Pendaftaran Negara tidak terikat dengan fatwa yang dikeluarkan oleh Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan, sebuah badan keagamaan, mengenai bila anak dalam kandungan luar nikah boleh dibinkan kepada nama bapanya; bagaimanapun, kerajaan merayu kes itu dan berjaya memohon untuk penangguhan dalam melaksanakan keputusan itu. Fatwa 2003 oleh jawatankuasa itu mengisytiharkan anak haram, dan oleh itu tidak boleh dibinkan kepada nama bapa mereka jika mereka dilahirkan kurang dari enam bulan selepas perkahwinan ibu bapa mereka.

Pada bulan Ogos, parti perikatan yang memerintah membenarkan satu rang undang-undang yang digubal oleh parti pembangkang PAS untuk dibentangkan di Parlimen yang akan menimbulkan ketegangan sedia ada terhadap kuasa hukuman mahkamah syariah; mengehadkan penyebaran agama oleh kumpulan agama bukan Islam; dan menyekat pengedaran teks agama. Walau bagaimanapun, prosiding itu digantung sebelum anggota parlimen boleh mengundinya. Di bawah undang-undang sedia ada, negeri-negeri harus mengehadkan hukuman mahkamah syariah hingga tiga tahun penjara; denda RM5,000; dan enam kali sebatan. Versi terkini yang dicadangkan oleh PAS menaikkan had itu kepada 30 tahun penjara; denda RM100,000; dan 100 kali sebatan. Rang undang-undang itu mencetuskan perbincangan awam yang ketara, dengan beberapa kumpulan Islam dan beberapa pihak berkuasa Islam negeri menyokong usaha itu. Sesetengah kumpulan Islam dan bukan Islam menentang undang-undang itu. Mereka berkata ia melanggar undang-undang sivil negara dan mencerminkan langkah pertama ke arah penguatkuasaan hudud. Beberapa pegawai kerajaan berpendapat bahawa bukan Islam tidak mempunyai hak untuk mengkritik undang-undang syariah kerana ia hanya akan dikenakan kepada orang Islam.

Pada bulan Disember, Presiden PAS Hadi Awang menyokong kabinet yang hanya terdiri daripada orang Islam. Beliau berkata boleh menerima orang bukan Islam memainkan peranan dalam jawatan profesional dan pengurusan selain daripada membuat dasar. Naib Presiden Pas kemudian menafikan bahawa Presiden PAS menyokong kabinet hanya orang Islam.

Mereka yang berdaftar sebagai orang Islam dalam pengenalan agama masih sukar untuk meminta pihak berkuasa mengubahnya. Pada bulan Februari, Mahkamah Persekutuan bersetuju untuk mendengar rayuan tiga orang yang menukar agama kepada Islam dan kemudiannya mengatakan bahawa mereka meninggalkan Islam dan mahu maklumat pengenalan mereka diubah dengan sewajarnya. Namun mahkamah tidak menetapkan tarikh untuk pendengaran pada akhir tahun itu. Pada 2016, Mahkamah Rayuan di Negeri Sarawak membuat keputusan yang tidak memihak kepada tiga orang mualaf itu.

Pada bulan September, bandar Kuala Lumpur menolak permohonan untuk mengadakan “Better Beer Festival” walaupun mereka telah meluluskan festival itu pada tahun-tahun sebelumnya, berikutan beberapa pemimpin agama dan PAS mengadu bahawa acara seperti itu akan “membawa kepada kegiatan ekstremis” dan boleh membawa ibu negara menjadi “terkenal di dunia sebagai pusat maksiat terbesar di Asia.” Polis kemudian berkata acara itu dibatalkan kerana kebimbangan keselamatan dan berkata mereka telah menangkap tiga militan yang merancang untuk menyerang festival tersebut.

Bahagian III. Status Penghormatan Masyarakat terhadap Kebebasan Beragama

Sebagai respons kepada kenyataan Presiden PAS tentang kabinet orang Islam sahaja pada bulan Disember, badan antara agama bukan kerajaan yang utama di negara ini – Majlis Perundingan Agama Buddha, Kristian, Hindu, Sikh dan Taois – berkata “Isu perkauman dan keagamaan telah dimainkan berlebihan. Perkara ini mesti dihentikan serta-merta. Tenaga semua rakyat Malaysia terutama ahli politik perlu disalurkan ke arah membangunkan masyarakat yang penuh dengan persefahaman dan penghormatan.”

Pertubuhan hak asasi manusia dan pemimpin agama menyatakan sekali lagi bahawa masyarakat terus menjadi semakin tidak bertolak ansur terhadap kepelbagaian agama. Mereka menyebut beberapa kutukan terbuka oleh kumpulan Islam mengenai peristiwa dan kegiatan masyarakat yang dikatakan “tidak Islamik” serta kenyataan lain yang menyasarkan kumpulan bukan Sunni dan bukan Islam.

Sebagai tindak balas kepada larangan ke atas orang bukan Islam di sebuah kedai dobi di negeri Johor, NGO Sisters in Islam berkata dalam satu kenyataan, “Perkara ini menjadi sangat membimbangkan apabila berminggu lamanya kita menyaksikan semakin banyak kejadian diskriminasi berlaku yang menggunakan hujah Islam… Tafsiran mudah jenis ini  tentang ‘apa yang Islam wajibkan untuk Ummah’ adalah bahaya kepada kepelbagaian kaum yang kita sebagai rakyat Malaysia (termasuk umat Islam Malaysia) sentiasa hargai. Ini menyebabkan perpecahan besar dalam negara kita yang indah ini.”

Saudara baru agama, terutamanya yang bertukar kepada agama lain daripada Islam, kadang-kadang menghadapi stigmatisasi yang teruk. Dengan memetik 400 kes penukaran agama yang tertunggak di mahkamah syariah, seorang ketua pegawai eksekutif kumpulan hak asasi manusia yang berkaitan kerajaan menyeru pengharaman pergerakan evangelisme Kristian, satu langkah yang dia katakan adalah perlu untuk “keselamatan negara.” Dalam banyak kes, saudara baru dilaporkan menyembunyikan kepercayaan dan amalan baru yang dia anuti daripada penganut bekas agama mereka, termasuk rakan dan saudara mara.

Identiti agama terus memberi kesan kepada aspek kehidupan sekular. Wanita Islam yang tidak memakai tudung atau berpakaian bersesuaian dengan pengertian agama tentang sopan sering dimalukan di media sosial. Pada bulan Februari, satu pertandingan ratu cantik terpaksa membatalkan komponen acara yang memaparkan peserta dalam pakaian renang, walaupun tiada seorang pun peserta beragama Islam, selepas dibantahi oleh kumpulan-kumpulan Islam.

Bahagian IV. Dasar dan Keterlibatan Kerajaan A.S.

Pegawai kedutaan A.S. aktif membuat perhubungan dengan pelbagai pegawai kerajaan persekutuan dan negeri di Kementerian Dalam Negeri, Kementerian Luar Negeri, dan Jabatan Perdana Menteri, antara lain, mengenai isu kebebasan agama sepanjang tahun. Duta Besar menyatakan kebimbangan mengenai kehilangan Pastor Raymond Koh dan tiga individu lain dan menggesa pegawai kerajaan untuk bersuara terhadap sikap tidak bertoleransi terhadap agama, terutamanya selepas insiden berprofil tinggi seperti Dobi “orang Islam sahaja” di dua buah negeri.

Pegawai Kedutaan mengadakan pertemuan dengan anggota kumpulan Syiah dan Ahmadiyah; kumpulan tersebut memperincikan sekatan kerajaan yang berat terhadap kegiatan keagamaan mereka. Pegawai kedutaan juga bertemu dengan pelbagai kumpulan bukan Islam yang melaporkan kesulitan yang berterusan untuk mendaftarkan gereja dan membina rumah ibadat, dan menghadapi diskriminasi masyarakat. Kedutaan terlibat dengan kumpulan Islam Sunni yang kegiatannya dibatasi oleh kerajaan, seperti SIS, G25, Islamic Renaissance Front, dan Komuniti Muslim Universal.

Kedutaan menyiarkan mesejnya yang berkaitan dengan kebebasan beragama di platform media sosialnya pada Hari Kebebasan Beragama Antarabangsa dan sepanjang tahun.

Pada bulan Mac, Kedutaan menganjurkan lawatan oleh seorang pemimpin rangkaian komuniti Islam A.S. ke beberapa negeri untuk melibatkan diri dengan belia dan menggalakkan kesedaran sivik, sukarela, dan toleransi agama.

Pada bulan Oktober, Kedutaan menjadi tuan rumah untuk seorang pengarah sebuah NGO agama besar yang berpangkalan di A.S. untuk mengadakan pertemuan dengan pemimpin agama dan pelajar tempatan tentang cara kumpulan antara agama dapat mengurangkan konflik dan membina daya tahan masyarakat.

Bersempena dengan Hari Toleransi Antarabangsa Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, Duta Besar mengetuai “Harmony Walk” dengan para pemimpin agama ke beberapa rumah ibadat di Kuala Lumpur. Kedutaan menyebarkan video mengenai acara itu, yang telah dilihat sekurang-kurangnya 74,000 kali selain mendapat liputan dalam akhbar-akhbar besar di negara ini. Acara itu menekankan kebebasan agama dan dialog antara agama dalam mengurangkan sikap tidak bertolak ansur, diskriminasi, dan penganiayaan dan menegaskan komitmen A.S. untuk memastikan semua individu dapat menggunakan hak asasi mereka, termasuk kebebasan beragama atau tidak mempercayai agama.