Laporan Kebebasan Beragama Malaysia 2016 – Malaysia

Ringkasan Eksekutif

Perlembagaan mengisytiharkan bahawa “Islam ialah agama bagi Persekutuan; tetapi agama-agama lain boleh diamalkan dengan aman dan damai.” Kerajaan Persekutuan dan negeri mempunyai kuasa untuk mengawal doktrin di kalangan umat Islam dan mempromosikan Islam Sunni melebihi semua kumpulan agama lain. Ajaran Islam dalam bentuk lain adalah haram dan dikenakan tindakan oleh pihak berkuasa agama. Kerajaan mengekalkan sistem undang-undang yang selari, dengan hal sivil tertentu untuk umat Islam diliputi oleh undang-undang syariah. Hubungan antara undang-undang syariah dan sivil masih tidak dapat diselesaikan dalam sistem undang-undang. Undang-undang hasutan menjadikannya satu kesalahan bagi ucapan yang “menggalakkan hasutan jahat, permusuhan, atau kebencian atas alasan agama.” Kerajaan menahan beberapa orang yang mengamalkan bentuk Islam selain Sunni dan individu yang dikatakan oleh pihak berkuasa telah menghina atau mencetuskan “ketidakharmonian agama”. Kerajaan terus menghalang orang Islam daripada memeluk agama lain dan mengenakan denda, penahanan, dan hukuman sebat terhadap orang yang dikelaskan di bawah undang-undang sebagai orang Islam yang melanggar undang-undang syariah. Bukan Islam terus menghadapi kesulitan undang-undang dalam menggunakan perkataan “Allah” untuk merujuk Tuhan. Kumpulan agama bukan Sunni terus melaporkan kesukaran mendapatkan pendaftaran sebagai organisasi kebajikan bukan keuntungan atau bangunan rumah ibadat; pemeluk baharu agama mengalami kesukaran menukar agama mereka pada kad pengenalan nasional mereka.

Pertubuhan hak asasi manusia tempatan dan pemimpin agama menyatakan bahawa masyarakat terus menjadi semakin tidak toleran terhadap kepelbagaian agama. Mereka menyatakan bantahan awam terhadap kumpulan Islam bukan Sunni, kutukan terbuka yang berterusan oleh kumpulan Islam konservatif tentang acara dan aktiviti yang mereka katakan “tidak Islam” dan juga kiriman media sosial banyak cenderung menyasarkan kumpulan Islam dan bukan Islam. Wanita yang dianggap tidak berpakaian sopan oleh orang lain terus melaporkan insiden dimalukan secara terbuka. Sebuah kumpulan Katolik melaporkan peningkatan insiden pendakwahan Islam di sekolah Kristian. Sekurang-kurangnya terdapat lapan kejadian vandalisme di kuil-kuil Hindu di seluruh negara yang dilaporkan dalam tempoh lima bulan. Namun pihak berkuasa menyatakan bahawa perkara ini bukan merupakan satu trend.

Wakil-wakil rasmi AS secara kerap berbincang dengan pegawai dan pemimpin kerajaan menenai isu yang merangkumi jaminan perlembagaan tentang kebebasan beragama, cadangan undang-undang yang mempengaruhi kumpulan agama, dan peningkatan sikap tidak bertoleransi dalam agama. Duta Besar A.S. untuk Kebebasan Beragama Antarabangsa dan Wakil Khas A.S. untuk Masyarakat Islam melawat dan membincangkan kebebasan beragama dengan pegawai kerajaan dan pemimpin pertubuhan sivil. Wakil kedutaan juga bertemu dengan ahli kumpulan agama, termasuk mereka yang tidak diiktiraf secara rasmi oleh kerajaan. Kedutaan Amerika meneruskan penglibatan dengan organisasi kerajaan dan agama termasuk melalui program penceramah dan pertukaran pelawat untuk menggalakkan toleransi dan kebebasan agama.

 

Bahagian I. Demografi Agama

Kerajaan Amerika Syarikat menganggarkan penduduk Malaysia berjumlah 30.9 juta (anggaran Julai 2016). Data banci menunjukkan bahawa 61.3 peratus daripada penduduk mengamalkan agama Islam, 19.8 peratus Buddha, 9.2 peratus Kristian, 6.3 peratus Hindu, dan 1.3 peratus Konfusianisme, Taoisme, atau falsafah dan agama tradisional Cina yang lain. Kumpulan agama minoriti lain termasuk animisme, Sikh dan Baha’i. Etnik Melayu, yang ditakrifkan dalam Perlembagaan Persekutuan sebagai orang Islam sejak lahir, membentuk kira-kira 55 peratus daripada penduduk. Kawasan luar bandar – terutamanya di pantai timur Semenanjung Malaysia – kebanyakannya didiami oleh orang Islam, manakala negeri Sabah dan Sarawak di pulau Borneo mempunyai jumlah orang bukan Islam yang lebih tinggi.

 

Bahagian II. Status Penghormatan Kerajaan terhadap Kebebasan Beragama

Kerangka Perundangan

Perlembagaan persekutuan menyatakan bahawa “setiap orang mempunyai hak untuk menganut dan mengamalkan agamanya,” tetapi kuasa diberikan kepada kerajaan persekutuan dan negeri untuk mengawal atau membatasi penyebaran agama lain kepada umat Islam. Perlembagaan menamakan Islam sebagai “agama Persekutuan,” dan memberikan kuasa kepada parlimen untuk membuat peruntukan yang mengawal hal ehwal agama Islam. Kerajaan negeri dan persekutuan mempunyai kuasa untuk “mengawal atau menyekat pengembangan apa-apa doktrin atau kepercayaan agama dalam kalangan orang yang menganuti agama Islam.” Perlembagaan mengiktiraf pemerintah traditional, juga dikenali sebagai sultan, sebagai “Ketua Agama Islam” di negeri masing-masing. Sembilan daripada 13 buah negeri di Malaysia mempunyai Sultan atau Raja. Untuk empat buah negeri dan Wilayah-wilayah Persekutuan, pihak berkuasa Islam yang tertinggi ialah Agong. Sultan menyelia mahkamah syariah dan melantik hakim berdasarkan cadangan daripada jabatan dan majlis agama Islam negeri masing-masing yang menguruskan pengendalian mahkamah syariah. Di negeri yang tidak mempunyai sultan dan di Wilayah-wilayah Persekutuan, sultan bertanggungjawab untuk proses ini. Undang-undang membenarkan rakyat dan organisasi untuk menyaman kerajaan atas pencabulan perlembagaan dalam kebebasan beragama. Perlembagaan persekutuan diberi keutamaan mengatasi undang-undang negeri, kecuali dalam perkara berkaitan undang-undang Islam. Fatwa 1996 dengan kesan undang-undang di bawah kod syariah mensyaratkan negara untuk mengikuti ajaran Sunni dan melarang umat Islam daripada memiliki, menerbitkan, atau menyebarkan bahan yang bertentangan dengan ajaran tersebut.

Undang-undang melarang penyebaran agama kepada orang Islam oleh orang bukan Islam, tetapi membenarkan dan menyokong penyebaran Islam kepada orang lain. Undang-undang tidak menyekat hak orang bukan Islam untuk menukar kepercayaan agama dan fahaman mereka. Seorang bukan Islam yang ingin berkahwin dengan orang Islam, bagaimanapun, mesti memeluk agama Islam agar perkahwinan itu diiktiraf secara rasmi. Seorang minor (mereka di bawah umur 18 tahun, menurut undang-undang persekutuan) secara amnya tidak boleh bertukar kepada agama lain tanpa mendapat keizinan yang jelas daripada penjaganya. Walau bagaimanapun, undang-undang di beberapa negeri membenarkan penukaran kepada Islam tanpa kebenaran selepas berumur 15 tahun.

Orang Islam yang mahu menukar agama hendaklah terlebih dahulu meminta kebenaran daripada mahkamah syariah untuk mengisytiharkan mereka “murtad.” Mahkamah syariah jarang membenarkan permintaan itu dan boleh mengenakan hukuman ke atas orang murtad, termasuk memaksa pemulihan. Di negeri Perak, Melaka, Sabah, dan Pahang, mereka yang keluar daripada agama Islam dan memeluk agama lain telah melakukan satu kesalahan jenayah yang boleh dihukum dengan denda atau penjara. Di Pahang, sebatan sehingga enam kali juga boleh dikenakan. Di peringkat kebangsaan, mahkamah sivil biasanya menyerahkan kuasa kepada mahkamah syariah dalam kes berkaitan keluar daripada agama Islam, dan mahkamah syariah tetap tidak bersedia untuk membenarkan penukaran agama untuk mereka yang dilahirkan Islam dan enggan membenarkan penukaran agama untuk mereka yang sebelum ini telah memeluk agama Islam. Di negeri Perak, Kedah, Negeri Sembilan, Sarawak, dan Melaka, undang-undang syariah membolehkan salah seorang ibu atau bapa untuk menukar agama anak kepada Islam tanpa persetujuan pasangan mereka.

Undang-undang hasutan mentadbir dan menghukum, antara akta lain, ucapan yang dianggap bersifat memusuhi kumpulan etnik, merangkumi ucapan yang menghina Islam. Undang-undang juga menghalang ucapan yang “menggalakkan hasutan jahat, permusuhan, atau kebencian atas alasan agama.”

Terdapat hanya satu pertubuhan Islam yang diluluskan di setiap negeri. Tidak ada keperluan undang-undang bagi kumpulan agama lain untuk mendaftar, tetapi untuk menjadi organisasi amal bukan keuntungan yang diluluskan, semua kumpulan mesti mendaftar dengan Pejabat Pendaftar Pertubuhan (RoS) kerajaan dengan menyerahkan dokumen yang melampirkan  kepemimpinan, tujuan, dan peraturan organisasi serta membayar sedikit yuran. Namun, banyak gereja dan pertubuhan bukan kerajaan (NGO) terus mendapati pendaftaran sukar dibuat, dengan RoS menafikan banyak permohonan dengan sebab-sebab yang sangat teknikal. Setelah mendaftar, organisasi ini terus didaftarkan selagi mereka menyerahkan laporan tahunan kepada RoS seperti mana yang dikehendaki oleh undang-undang.

Semua rumah ibadat Islam – termasuk masjid dan surau – terletak di bawah kuasa Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) dan jabatan Islam negeri yang berkenaan; pegawai di jabatan ini mesti memberi kebenaran untuk pembinaan mana-mana masjid atau surau, JAKIM dan pihak berkuasa Islam negeri menyediakan khutbah untuk jemaah sembahyang Jumaat serta mengawasi dan meluluskan pelantikan imam di masjid. JAKIM dan pegawai Islam negeri mesti secara rasmi meluluskan semua guru Islam sebelum mereka dibenarkan untuk memberi ceramah di mana-mana masjid tertentu di dalam negeri atau Wilayah-Wilayah Persekutuan.

Mahkamah syariah mempunyai bidang kuasa ke atas orang Islam dalam hal ehwal undang-undang keluarga dan pengamalan agama. Pindaan perlembagaan memperuntukkan bahawa mahkamah sivil tidak mempunyai bidang kuasa berkenaan dengan apa-apa perkara di dalam bidang kuasa mahkamah syariah. Orang bukan Islam tidak mempunyai kedudukan dalam prosiding mahkamah syariah, yang membawa kepada beberapa kes apabila keputusan mahkamah syariah memberi kesan kepada bukan Islam yang tidak mempunyai keupayaan untuk mempertahankan kedudukan mereka atau membuat rayuan keputusan mahkamah – kes selalunya berkenaan keputusan yang melibatkan penjagaan dan penukaran agama dalam keluarga yang mempunyai agama berbeza. Hubungan antara undang-undang syariah dan sivil masih tidak dapat diselesaikan dalam sistem undang-undang. Kedua-dua negeri, Kelantan dan Terengganu, secara simbolik telah menggubal undang-undang hudud untuk orang Islam, walaupun kerajaan pusat tidak pernah membenarkan undang-undang itu untuk dilaksanakan.

Umur sah perkahwinan adalah 16 tahun untuk kanak-kanak perempuan Islam dan 18 tahun untuk lelaki Islam. Namun mereka boleh berkahwin sebelum umur itu dengan kebenaran ibu bapa mereka dan mahkamah syariah. Orang bukan Islam mesti berumur 18 tahun untuk berkahwin.

Undang-undang cukai memberikan pengecualian cukai bagi kumpulan agama berdaftar untuk sumbangan yang diterima dan potongan cukai bagi penderma individu. Penderma yang membayar zakat kepada organisasi agama Islam menerima rebat cukai. Derma kepada badan amal yang diluluskan oleh kerajaan (termasuk beberapa kumpulan agama bukan Islam) boleh menerima potongan cukai atas sumbangan yang diberikan berbanding mendapat rebat cukai.

Kad pengenalan kebangsaan menyatakan pertalian agama, dan digunakan oleh kerajaan untuk menentukan rakyat yang tertakluk pada undang-undang syariah. Kad pengenalan ini mengenal pasti orang Islam dengan cara bercetak. Untuk penganut agama lain yang diiktiraf, pertalian agama tidak dicetak, tetapi disulitkan dalam cip pintar dalam kad pengenalan. Orang Islam yang sudah berkahwin hendaklah membawa kad pengenalan dengan gambar diri dan pasangan mereka sebagai bukti perkahwinan.

Pendidikan agama Islam diwajibkan untuk kanak-kanak Islam di sekolah kerajaan; pelajar bukan Islam pula diwajibkan mengambil kelas moral dan etika. Sekolah swasta boleh menawarkan kurikulum agama bukan Islam sebagai pilihan kepada orang bukan Islam.

Negara ini bukan peserta Perjanjian Antarabangsa mengenai Hak Sivil dan Politik.

 

Amalan Kerajaan

Kerajaan terus melarang amalan Islam yang bukan Sunni, menghalang orang Islam daripada memeluk agama lain, dan mengenakan denda, menahan, dan hukuman sebat terhadap mereka yang dikelaskan di bawah undang-undang sebagai orang Islam yang melanggar undang-undang syariah. Kerajaan juga mengehadkan penyebaran agama oleh kumpulan agama bukan Islam dan mengehadkan pengedaran kitab agama. Kerajaan menghukum beberapa orang yang dianggap telah “menghina Islam” di bawah undang-undang hasutan, selalunya susulan kritikan terhadap dasar agama kerajaan. Disebabkan Islam, identiti etnik Melayu, dan parti Pertubuhan Kebangsaan Melayu Bersatu (UMNO) berkait rapat, sukar untuk mengkategorikan banyak kejadian semata-mata berdasarkan identiti agama.

Kerajaan meneruskan tindakan terhadap pengikut Syiah yang mengamalkan agama mereka. Pada bulan Oktober, Jabatan Agama Islam Negeri Selangor (JAIS) menahan 50 rakyat Pakistan yang dipercayai sebagai orang Syiah di acara sambutan hari Asyura. Pada bulan November, Jabatan Agama Islam Negeri Melaka telah menahan 15 orang yang disyaki menjadi ahli kumpulan Syiah yang dikatakan “menyimpang” oleh pihak berkuasa. Mereka yang ditangkap dibebaskan dengan jaminan sementara menunggu perbicaraan pada akhir tahun. Di bawah undang-undang syariah negeri, setiap seorang daripada mereka menghadapi tiga tahun penjara atau denda RM5,000 kerana “menghina Islam.”

JAKIM terus melaksanakan garis panduan persekutuan yang ditetapkan mengenai apa yang membentuk tingkah laku atau kepercayaan Islam yang menyimpang. Pihak berkuasa agama negeri umumnya mengikuti garis panduan ini. Mereka yang berbeza dengan tafsiran rasmi Islam terus menghadapi tindakan yang teruk oleh kerajaan, termasuk wajib menjalani pemulihan di pusat yang mengajar dan menguatkuasakan amalan Islam yang diluluskan oleh kerajaan. Kerajaan melarang individu keluar dari pusat terbabit sehingga mereka menamatkan program ini, yang panjang tempohnya berbeza-beza, tetapi lazimnya berlangsung kira-kira enam bulan. Program kaunseling terus direka untuk memastikan tahanan mengamalkan tafsiran rasmi Islam oleh kerajaan. Pegawai penguat kuasa agama negeri terus mempunyai kuasa untuk bekerjasama dengan polis dalam serbuan ke atas premis persendirian dan tempat awam, dan menguatkuasakan undang-undang syariah, termasuk pelanggaran seperti berpakaian tidak senonoh, pengedaran penerbitan yang diharamkan, pengambilan alkohol, atau berkhalwat (berdua-duaan dengan orang bukan muhrim yang berlainan jantina).

Prosiding masih berjalan di mahkamah sivil dalam kes NGO Sisters in Islam (SIS) lawan pihak berkuasa JAIS. Kesnya berpunca daripada fatwa 2014 dengan kuasa undang-undang yang melabel NGO itu sebuah organisasi “yang menyimpang daripada agama kerana berfahaman liberalisme dan pluralisme.” Pada bulan Jun mahkamah sivil yang lebih rendah memutuskan hanya mahkamah syariah yang mempunyai kuasa untuk memutuskan kesahihan fatwa tersebut; SIS memfailkan rayuan keputusan itu ke mahkamah sivil yang lebih tinggi.

Kerajaan menggunakan undang-undang hasutan untuk menyekat dan menghukum ucapan yang dilihat sebagai mengkritik Islam Sunni. Aktivis pertubuhan sivil mengatakan bahawa kerajaan secara terpilih menghukum ucapan yang didakwa menghina agama Islam dan tidak mengendahkan kritikan terhadap agama lain. Pada bulan Ogos pihak berkuasa menahan rapper Wee Meng Chee, yang menggunakan nama panggung Namewee, di Pulau Pinang kerana mengeluarkan video muzik yang dikatakan “mencemarkan tempat ibadah dengan niat menghina agama.”Video itu menggunakan perkataan “Allah” dan bunyi azan untuk memanggil sembahyang dan sebahagiannya difilemkan di sebuah masjid serta sebuah gereja dan kuil Hindu, Buddha, dan Tao. Namewee dibebaskan dengan jaminan selepas empat hari dan boleh menghadapi dua tahun penjara. Pada akhir tahun laporan, pihak berkuasa tidak mendakwanya melakukan jenayah.

Pada bulan September, polis telah melakukan serbuan awal pagi di rumah seorang bekas wartawan selepas dia menyiarkan ucapan di media sosial mengenai pemimpin politik Islam yang baru meninggal dunia. Polis menahannya dua kali dalam tempoh 10 hari ketika menyiasatnya di bawah undang-undang “penyalahgunaan” dalam talian dan menyebabkan “ketidakharmonian agama”. Sehingga akhir tahun laporan, pihak berkuasa tidak mendakwanya melakukan jenayah.

Pada bulan Jun, ketua pegawai Islam kerajaan negeri Pahang merujuk ahli parti pembangkang yang kebanyakannya etnik Cina sebagai kafir harbi (orang bukan Islam yang boleh dibunuh kerana berperang melawan Islam) kerana penentangan terhadap penggunaan hudud di negara ini. Polis tidak mengambil tindakan terhadap pemimpin agama itu walaupun terdapat seruan untuk berbuat demikian daripada pemimpin masyarakat dan pembangkang.

Ahli kumpulan yang diharamkan seperti Syiah, Ahmadi, dan Al-Arqam, tidak boleh bercakap dengan bebas mengenai kepercayaan agama mereka. Sekatan dikekalkan mengenai penggunaan perkataan “Allah” oleh orang bukan Islam. Sidang Injil Borneo (gereja evangelis), yang berpangkalan di negeri bahagian timur Malaysia, meminta Mahkamah Persekutuan, mahkamah tertinggi di negara ini, pertimbangkan hak gereja dan jemaahnya yang berbahasa Melayu untuk menggunakan perkataan “Allah” dalam Alkitab dan penerbitan agama lain. Mahkamah dijadual mempertimbangkan perkara itu pada 2017.

Kerajaan melarang penerbitan, acara terbuka, dan perdebatan terbuka yang dikatakan boleh menjejaskan keharmonian antara agama. Pegawai di peringkat persekutuan dan negeri menyelia kegiatan agama Islam, teks khutbah diedarkan kepada masjid untuk diikuti, dan menggunakan masjid untuk menyampaikan mesej politik, dan mengehadkan luahan terbuka tentang agama. Pada bulan Januari, JAKIM mengeluarkan risalah, flier, dan bahan promosi lain yang mengatakan bahawa orang Syiah adalah ancaman yang berpotensi menjadi “radikal”.

Kerajaan membuat sekatan terhadap perhimpunan agama dan menafikan sesetengah kumpulan keagamaan untuk mendaftar sebagai organisasi amal. Wakil kumpulan agama mengadu Pendaftar Pertubuhan tidak mempunyai dasar yang konsisten atau kriteria yang telus untuk menentukan pendaftaran kumpulan agama. Dalam kes sekiranya kerajaan menolak pendaftaran sesuatu kumpulan agama, kumpulan itu boleh meneruskan pendaftaran sebagai sebuah syarikat. Kumpulan agama melaporkan bahawa mendaftar sebagai sebuah syarikat pada umumnya agak cepat dan menyediakan asas undang-undang untuk menjalankan perniagaan, tidak menghadkan aktiviti keagamaan kumpulan, dan membenarkan organisasi melakukan kegiatan tertentu seperti memegang akaun bank dan memiliki harta, tetapi tidak memberikan status pengecualian cukai atau pembiayaan kerajaan. Contoh kumpulan yang didaftarkan sebagai syarikat termasuk Jehovah’s Witness dan The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints (Mormon).

Kerajaan persekutuan dan negeri terus melarang perhimpunan agama dan aktiviti ibadat untuk kumpulan yang dianggap sebagai ajaran sesat seperti Syiah, Ahmadiyya, dan Al-Arqam. Meskipun orang Islam Ahmadi di negara ini pada umumnya dilaporkan boleh mengekalkan pusat ibadat, pihak berkuasa agama kerajaan tidak membenarkan mereka mengadakan solat Jumaat kerana ini hanya boleh dilakukan di masjid yang berdaftar secara rasmi.

Pada bulan Ogos mahkamah di Kuala Lumpur mengekalkan larangan kerajaan terhadap empat buku oleh novelis Faisal Tehrani kerana didakwa menyebarkan ajaran Syiah.

Kerajaan negeri mempunyai kuasa ke atas peruntukan bagi tanah untuk, dan bagi pembinaan, semua tempat ibadat, serta peruntukan tanah untuk semua perkuburan. Kumpulan bukan Islam melaporkan kesukaran yang biasa dihadapi dalam mendapatkan kebenaran daripada pihak berkuasa tempatan untuk membina tempat ibadat baru. Hal ini menyebabkan banyak kumpulan agama menggunakan bangunan yang dizonkan untuk kediaman atau komersial untuk upacara keagamaan mereka. Pemerhati menyatakan bahawa amalan ini sebahagian besarnya boleh diterima, tetapi juga menjadikan kumpulan agama berkenaan terdedah.

Wakil dari satu kumpulan Kristian melaporkan kekecewaan berterusan terhadap keengganan pihak berkuasa tempatan sejak beberapa tahun yang lalu untuk meluluskan rancangan untuk membina sebuah rumah ibadat baru. Kumpulan itu berkata mereka seterusnya merancang untuk mengubah suai ruang gudang sedia ada.

Bajet kerajaan persekutuan memperuntukkan RM1 bilion kepada JAKIM pada tahun ini untuk pelbagai pendidikan Islam dan projek yang berkaitan dengan masjid. Tiada dana yang diperuntukkan secara khusus dalam bajet kerajaan untuk kumpulan agama bukan Islam, walaupun sesetengah kumpulan agama dilaporkan terus menerima beberapa pembiayaan yang tidak secara tetap untuk bangunan kuil dan gereja serta aktiviti.

Di sekolah rendah dan menengah, perhimpunan pelajar selalunya dimulakan dengan bacaan doa Islam oleh guru atau pemimpin sekolah. Sekolah di rumah kekal sah, tetapi sesetengah keluarga melaporkan kesukaran untuk mendapatkan kelulusan daripada Kementerian Pendidikan. Pemimpin masyarakat dan kumpulan kebebasan awam melaporkan bahawa guru agama di banyak sekolah awam, terutama di semenanjung, memberi tekanan kepada gadis Islam memakai tudung di sekolah. Sesetengah sekolah swasta mewajibkan gadis Islam untuk memakai tudung yang menutupi muka sepenuhnya.

Kumpulan kebebasan awam dan pemimpin agama bukan Islam mengatakan bahawa apabila bidang kuasa sivil dan syariah bertembung, mahkamah sivil terus menyerah kepada mahkamah syariah, mewujudkan situasi orang bukan Islam dipengaruhi oleh penghakiman syariah. Media dan peguam kebebasan sivil melaporkan bahawa mahkamah syariah sering memutuskan kes hak penjagaan kanak-kanak apabila salah seorang ibu bapa memeluk agama Islam manakala seorang lagi bukan Islam – dan mempunyai sejarah yang menyebelahi ibu atau bapa yang beragama Islam. Apabila menghadapi arahan bertentangan oleh mahkamah sivil dan syariah mengenai penjagaan, mereka menyatakan pihak polis biasanya menyebelahi keputusan mahkamah syariah. Walau bagaimanapun pada bulan Ogos, Perdana Menteri Najib Razak mengumumkan rancangan kerajaan untuk memperkenalkan pindaan yang memastikan pertikaian antara agama yang melibatkan perkahwinan sivil akan diselesaikan di mahkamah sivil. Perdebatan parlimen tentang pindaan yang dicadangkan dijangka dimulakan pada bulan Mac 2017.

Pada bulan Mei, Parti Islam Se-Malaysia (PAS), sebuah parti pembangkang, memperkenalkan satu rang undang-undang yang secara ketara meningkatkan had semasa terhadap kuasa hukuman mahkamah syariah. Pada masa ini, negeri mesti menghadkan hukuman mahkamah syariah maksimum tiga tahun penjara; denda RM5,000; dan enam sebatan rotan. Versi terbaru rang undang-undang PAS mencadangkan untuk menaikkan had itu kepada 30 tahun penjara; denda RM100,000; dan 100 sebatan rotan. Rang undang-undang itu menyebabkan perbincangan awam yang hebat, dengan kumpulan Islam dan beberapa pihak berkuasa Islam negeri menyokong usaha itu. Dalam ucapannya, Perdana Menteri Najib mengulangi pendirian parti Umno yang memerintah untuk bekerjasama dengan PAS berkenaan rang undang-undang untuk “membangunkan Islam” dan “memperkasakan mahkamah syariah.”Beberapa kumpulan Muslim dan bukan Islam lain menentang undang-undang, yang mereka katakan melanggar undang-undang sivil negara dan menggambarkan ia sebagai langkah pertama ke arah penguatkuasaan hudud.

Mereka yang didaftarkan sebagai muslim masih sukar untuk menukar pengenalan agama mereka dengan pihak berkuasa. Pada bulan Ogos mahkamah rayuan di Negeri Sarawak membuat keputusan yang tidak memihak terhadap tiga orang mualaf Islam yang kemudian mengatakan bahawa mereka telah meninggalkan Islam dan mahu maklumat pengenalan mereka berubah sewajarnya. Mahkamah memutuskan bahawa perkara itu perlu diselesaikan di mahkamah syariah negeri tetapi pemohon merayu kes mereka ke Mahkamah Persekutuan sivil.

Menurut laporan akhbar, pada bulan April, Jabatan Pendaftaran Negara (JPN) merayu satu keputusan Mahkamah Tinggi Persekutuan tentang seorang lelaki Sarawak yang dilahirkan dalam keluarga Kristian yang masuk Islam ketika dia masih kecil mempunyai hak untuk kembali kepada agama Kristian sebagai orang dewasa dan mempunyai kad pengenalannya yang menunjukkan agamanya sebagai Kristian. Dilaporkan bahawa JPN berpendapat bahawa hanya mahkamah syariah boleh membuat keputusan ini, tetapi hakim Mahkamah Tinggi tidak setuju dengan mengatakan, “… kebebasan beragama adalah hak perlembagaan dan hanya dia boleh melaksanakan hak itu.”

Pegawai kerajaan membuat kenyataan anti-Semitik, dan dalam beberapa kes anti-Kristian. Pada bulan Mac, Ahli Parlimen dan Timbalan Menteri Pertanian Tajuddin Abdul Rahman menuduh bekas Perdana Menteri Mahathir Mohamad bekerjasama dengan media yang dikawal oleh Yahudi untuk menjatuhkan Perdana Menteri Najib.

Sesetengah badan kerajaan, termasuk Jabatan Perpaduan Negara dan Integrasi Nasional, ditugaskan untuk menggalakkan keharmonian agama dan melindungi hak kumpulan agama minoriti. Bagaimanapun, banyak pertubuhan berasaskan agama terus menyatakan bahawa mereka percaya bahawa tiada satu pun pertubuhan yang mempunyai kuasa dan pengaruh seperti mereka yang mengawal hal ehwal Islam, dengan menyebut bidang luas dan bajet besar untuk Jabatan Kemajuan Islam Malaysia, berbanding dengan pembiayaan terbatas untuk Jabatan Perpaduan Negara dan Integrasi Nasional.

Bahagian III. Status Penghormatan Masyarakat kepada Kebebasan Beragama

Pertubuhan hak asasi manusia tempatan dan pemimpin agama menyatakan bahawa masyarakat terus menjadi semakin tidak toleran terhadap kepelbagaian agama. Mereka menyatakan bantahan awam terhadap kumpulan Islam bukan Sunni, kutukan terbuka yang berterusan oleh kumpulan Islam konservatif tentang acara dan aktiviti yang mereka katakan adalah “tidak Islamik” dan juga kiriman media sosial yang banyak cenderung menyasarkan kumpulan Islam bukan Sunni dan bukan Islam.

Menurut AsiaNews, pada bulan Februari pemimpin sekolah Katolik melaporkan dan mengutuk apa yang mereka katakan sebagai pendakwahan yang semakin agresif di sekolah Katolik untuk menukar pelajar Katolik kepada Islam. Presiden Suruhanjaya Pendidikan Keuskupan Agung Kota Kinabalu, Sister Rita Chew, berkata kerajaan menafikan kegiatan itu berlaku tetapi sekolah Katolik dan ibu bapa melaporkan anak-anak mereka diajar berdoa cara Islam dan beberapa pemelukan agama Islam telah berlaku.

Penganut Hindu memprotes lawatan ceramah Imam Zakir Naik dari India ke negara ini pada bulan April kerana mereka mengatakan mesejnya menghina Hindu dan menggalakkan ekstremisme. Naik disambut oleh kerajaan.

Pemeluk baru agama, terutamanya mereka yang keluar daripada Islam, kadangkala menghadapi stigma yang teruk. Dalam banyak kes, mereka yang menukar agama dilaporkan menyembunyikan kepercayaan dan amalan yang baru dianuti daripada saudara seagama mereka dahulu, termasuk rakan dan saudara-mara. Wanita dan gadis Islam menghadapi tekanan sosial untuk memakai tudung. Wanita Islam yang tidak memakai tudung kepala atau berpakaian tidak sopan sering dimalukan di media sosial. Pada bulan September, peminat mengkritik selebriti tempatan Nik Zaris Uqasha Senrose kerana menanggalkan tudungnya.

Identiti agama terus memberi kesan kepada aspek kehidupan sekular. Pada bulan Julai kumpulan Islam termasuk PAS membantah kelulusan konsert oleh kerajaan Negeri Selangor yang menampilkan bintang pop Amerika yang dianggap “terlalu seksi” dan oleh itu “tidak Islamik” dan tidak sesuai untuk bandar majoriti orang Islam untuk menganjurkan acara itu semasa bulan suci Syawal. Penyanyi itu membuat persembahan dalam konsert itu.

Sekurang-kurangnya lapan kejadian vandalisme di kuil Hindu di seluruh negara dilaporkan dari April hingga November. Pada April, polis mendakwa Fathi Munzir Nadzri atas kesalahan mencemari kuil di Negeri Perak, yang membawa hukuman penjara sehingga dua tahun dan denda. Pada bulan November, Mahkamah Sesyen membebaskan Nadzri atas dasar ketaksiuman, tetapi pendakwa merayu keputusan itu. Pada bulan Julai, polis menahan seorang suspek yang dituduh dua kes vandalisme kuil di Pulau Pinang. Pemimpin Hindu dan NGO mengatakan, polis mengabaikan dorongan agama atau etnik yang berpotensi atas kesalahan jenayah itu dan menyeru pihak berkuasa untuk meningkatkan perlindungan tempat ibadat dan menyiasat vandalisme bagi sebarang unsur “keganasan dan ekstremisme.”

Menurut laporan media, pada bulan Mac sebuah masjid di Lutong, Sarawak, berkata yang ia akan membuka tempat letak kereta barunya kepada ahli gereja Anglikan yang berdekatan. Imam itu berkata ia adalah contoh “semangat sejati” negara dan toleransi di Sarawak.

Beberapa bulan selepas penunjuk perasaan memaksa ahli gereja Kristian kecil untuk menurunkan salib di dinding luarnya pada tahun 2015, gereja itu menggantikan salib tanpa bantahan berikutan usaha pengantaraan masyarakat daripada Jabatan Perpaduan Negara dan Integrasi Nasional.

 

Bahagian IV. Dasar Kerajaan A.S.

Pegawai A.S. dan dari kedutaan berkomuniksi dengan pelbagai pegawai kerajaan persekutuan dan kerajaan negeri dan pemimpin masyarakat sivil mengenai isu kebebasan beragama sepanjang tahun.

Pada bulan November, Duta Besar Tugas Khas Amerika Syarikat untuk Kebebasan Beragama Antarabangsa bertemu dengan menteri perpaduan, ketua Suruhanjaya Hak Asasi Manusia, dan dengan mufti yang mengawasi urusan Islam di ibu kota negara dan Wilayah Persekutuan. Duta Besar Tugas Khas membincangkan kesulitan yang dilaporkan oleh kumpulan minoriti, termasuk kumpulan bukan Islam dan bukan Sunni. Beliau menggesa pihak berkuasa untuk memberikan perlindungan yang sama kepada semua kumpulan agama. Pada bulan Mei, Wakil Khas Amerika Syarikat untuk Masyarakat Islam mempromosikan kebebasan beragama semasa pertemuan dengan pemimpin agama dan pertubuhan sivil. Beliau bertemu dengan menteri belia dan sukan dan membincangkan dialog antara agama serta isu kebebasan beragama dalam konteks menghindari keganasan ekstremisme. Semasa lawatan ke Kuala Lumpur pada Februari, Timbalan Penolong Setiausaha dari Biro Demokrasi, Hak Asasi Manusia dan Buruh, Jabatan Negara mengadakan mesyuarat meja bulat dengan pemimpin agama dan organisasi berasaskan agama. Antara topik yang dibincangkan dengan kumpulan itu, yang termasuk wakil Islam, Kristian, Hindu, dan Buddha, adalah kesan negatif daripada larangan penggunaan perkataan “Allah” untuk menggambarkan Tuhan yang disembah orang Kristian dalam bahasa ibunda mereka, dan peranan Islam dalam ketidakupayaan mahkamah untuk menyelesaikan batasan syariah dalam kes penjagaan dan penukaran agama anak. Mereka juga membincangkan perubahan  pandangan rasmi Islam, yang menyebabkan pihak berkuasa agama mengehadkan suara yang didengar di masjid.

Pegawai kedutaan berhubung dengan pemimpin agama dan pertubuhan sivil sepanjang tahun mengenai topik yang menjadi kebimbangan, termasuk pertemuan untuk mendengar kebimbangan golongan Syiah dan Ahmadi yang dianggap “menyimpang” oleh pihak berkuasa agama kerajaan. Kumpulan tersebut memperinci sekatan berat yang dikena ke atas aktiviti ibadat mereka. Pegawai-pegawai kedutaan juga bertemu dengan pelbagai kumpulan bukan Islam yang melaporkan kesulitan mendaftarkan gereja, membina rumah ibadat, dan diskriminasi masyarakat yang dihadapi. Kedutaan itu juga berhubung dengan kumpulan Islam Sunni yang kegiatannya disekat oleh pemerintah, seperti Sisters in Islam (SIS). Pegawai kedutaan sering menghadiri prosiding mahkamah dalam kes saman SIS terhadap JAIS dan menggalakkan diplomat dari negara lain untuk menghadiri dan memberikan sokongan kepada kumpulan itu.

Kedutaan AS mempromosikan isu kebebasan agama melalui pelbagai program masyarakat di seluruh negara. Pada bulan Januari pegawai kedutaan mengunjungi sekolah agama Islam di kawasan luar bandar di negeri Kedah, Kelantan, Perlis dan Pulau Pinang untuk berjumpa dengan pemimpin agama berpengaruh mengenai pelbagai isu, termasuk kebebasan beragama. Pada bulan Mac, pegawai kanan kedutaan menganjurkan acara untuk bekas peserta program pertukaran kerajaan Amerika Syarikat atas penglibatan mereka yang berterusan dalam komuniti Islam di luar bandar di negara ini. Pada bulan Jun, kedutaan menjadi tuan rumah bagi anak pelarian Rohingya untuk memperlihatkan komitmen A.S. terhadap golongan minoriti agama yang berada dalam ancaman. Pada bulan Ogos kedutaan menjadi tuan rumah untuk seorang imam yang berpangkalan di AS yang bercakap dengan pelbagai lapisan masyarakat tentang isu yang dihadapi oleh belia, kehidupan sebagai seorang Muslim di Amerika Syarikat, dan peranan positif orang muda dalam memainkan peranan membangun masyarakat yang lebih toleran.

Kedutaan Amerika Syarikat juga memulakan siri dialog dan forum antara agama pada bulan September dengan penekanan pada perpaduan dalam kalangan rakyat Malaysia dari latar belakang agama yang berlainan.